{"id":5157,"date":"2026-10-25T17:41:38","date_gmt":"2026-10-25T17:41:38","guid":{"rendered":"https:\/\/arttmedia.com\/?p=5157"},"modified":"2026-10-25T17:41:38","modified_gmt":"2026-10-25T17:41:38","slug":"zbulim-i-jashtezakonshem-me-teleskopin-james-webb-tri-vrima-te-zeza-aktive-gjenden-ne-te-njejten-galaktike","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arttmedia.com\/?p=5157","title":{"rendered":"Zbulim i jasht\u00ebzakonsh\u00ebm me teleskopin James Webb, tri vrima t\u00eb zeza aktive gjenden n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn galaktik\u00eb"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Astronom\u00ebt kan\u00eb identifikuar tri vrima t\u00eb zeza supermasive aktive brenda s\u00eb nj\u00ebjt\u00ebs galaktik\u00eb, e cila ndodhet m\u00eb shum\u00eb se 12.5 miliard\u00eb vite-drit\u00eb larg Tok\u00ebs. Zbulimi po u ofron shkenc\u00ebtar\u00ebve t\u00eb dh\u00ebna t\u00eb reja p\u00ebr m\u00ebnyr\u00ebn se si u formuan dhe u rrit\u00ebn vrimat e zeza n\u00eb fazat e hershme t\u00eb universit.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Galaktika, e njohur si J0148-4214, shihet nga astronom\u00ebt ashtu si\u00e7 ishte kur universi ishte vet\u00ebm rreth 1.2 miliard\u00eb vjet i vjet\u00ebr. Drita e saj ka udh\u00ebtuar p\u00ebr miliarda vjet p\u00ebrpara se t\u00eb arrinte te teleskop\u00ebt q\u00eb p\u00ebrdoren sot p\u00ebr studimin e hap\u00ebsir\u00ebs.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dy nga vrimat e zeza ndodhen pran\u00eb qendr\u00ebs s\u00eb galaktik\u00ebs dhe jan\u00eb t\u00eb ndara nga nj\u00eb distanc\u00eb e vler\u00ebsuar prej vet\u00ebm 620 vite-drit\u00ebsh. E treta gjendet m\u00eb larg, rreth 5,500 vite-drit\u00eb nga qendra.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sipas vler\u00ebsimeve t\u00eb studiuesve, masat e tyre jan\u00eb af\u00ebrsisht 80 milion\u00eb, 600 mij\u00eb dhe dy milion\u00eb her\u00eb m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha se masa e Diellit. Ve\u00e7an\u00ebrisht interesant \u00ebsht\u00eb fakti se vrima m\u00eb e vog\u00ebl po grumbullon materie me nj\u00eb rit\u00ebm jasht\u00ebzakonisht t\u00eb lart\u00eb, duke sfiduar disa parashikime t\u00eb modeleve tradicionale t\u00eb rritjes s\u00eb vrimave t\u00eb zeza.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Zbulimi u realizua nga nj\u00eb ekip nd\u00ebrkomb\u00ebtar i udh\u00ebhequr nga studiues t\u00eb Institutit Max Planck p\u00ebr Fizik\u00ebn Jasht\u00ebtok\u00ebsore, duke p\u00ebrdorur t\u00eb dh\u00ebnat e teleskopit hap\u00ebsinor James Webb. P\u00ebrmes analizimit t\u00eb drit\u00ebs s\u00eb emetuar nga gazi dhe teknikave t\u00eb avancuara t\u00eb spektroskopis\u00eb, shkenc\u00ebtar\u00ebt arrit\u00ebn t\u00eb dallonin tri burime aktive q\u00eb p\u00ebrndryshe mund t\u00eb ishin interpretuar si nj\u00eb objekt i vet\u00ebm.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Studiuesit vler\u00ebsojn\u00eb se dy vrimat e zeza pran\u00eb qendr\u00ebs s\u00eb galaktik\u00ebs mund t\u00eb bashkohen gjat\u00eb disa qindra milion\u00eb viteve t\u00eb ardhshme. Nj\u00eb proces i till\u00eb mund t\u00eb krijoj\u00eb nj\u00eb objekt edhe m\u00eb masiv dhe t\u00eb ndihmoj\u00eb n\u00eb shpjegimin e formimit t\u00eb vrimave gjigante t\u00eb zeza n\u00eb universin e hersh\u00ebm.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Gjetjet tregojn\u00eb gjithashtu se mund t\u00eb ekzistojn\u00eb galaktika t\u00eb tjera t\u00eb larg\u00ebta me disa vrima t\u00eb zeza aktive, t\u00eb cilat ende nuk jan\u00eb identifikuar. Studimi i tyre mund t\u2019u ndihmoj\u00eb astronom\u00ebve t\u00eb kuptojn\u00eb m\u00eb mir\u00eb evolucionin e galaktikave dhe historin\u00eb e universit.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Astronom\u00ebt kan\u00eb identifikuar tri vrima t\u00eb zeza supermasive aktive brenda s\u00eb nj\u00ebjt\u00ebs galaktik\u00eb, e cila ndodhet m\u00eb shum\u00eb se 12.5 miliard\u00eb vite-drit\u00eb larg Tok\u00ebs. Zbulimi po u ofron shkenc\u00ebtar\u00ebve t\u00eb dh\u00ebna t\u00eb reja p\u00ebr m\u00ebnyr\u00ebn se si u formuan dhe u rrit\u00ebn vrimat e zeza n\u00eb fazat e hershme t\u00eb universit. Galaktika, e njohur si [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":5158,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[11],"tags":[2284,2285,2282,452,2283,2281,2286],"class_list":["post-5157","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teknologji","tag-astronomia","tag-james-webb","tag-max-planck","tag-nasa","tag-universi","tag-vrimat-e-zeza","tag-zbulime-shkencore"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arttmedia.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5157","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/arttmedia.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arttmedia.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arttmedia.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arttmedia.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5157"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/arttmedia.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5157\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5159,"href":"https:\/\/arttmedia.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5157\/revisions\/5159"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arttmedia.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/5158"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arttmedia.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5157"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arttmedia.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5157"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arttmedia.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5157"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}